1 - Presentación
Los legazpiarras hemos entrado en un año muy importante, ya que se cumplen 400 años desde la desanexión de Segura y su fundación como “villa”. No fue un acontecimiento cualquiera. Se premiaba, de esa manera, el tesón y la larga lucha de sus vecinos/vecinas en favor de la independencia. Legazpi conseguía además su propio asiento en las Juntas Generales de Gipuzkoa.
Es un acontecimiento que nos parece que hay que celebrar por todo lo alto. A lo largo de nuestra historia los legazpiarras hemos defendido con ahínco nuestros derechos, nuestras costumbres, nuestras mugas… Por ese motivo, con la celebración del 4º centenario queremos potenciar esas señas de identidad y transmitir un sentimiento de orgullo por el pueblo, mediante la organización de actos a lo largo del año.
En setiembre del año pasado se creó la comisión del centenario, abierta a la participación de todos legazpiarras. Está participando mucha gente, tanto a nivel individual o como representante de asociaciones o entidades locales.
AZALPEN HISTORIKOA
1608. urtea Legazpirentzat eta Probintzia osoarentzat izan zen garrantzitsua: Legazpirentzat Segurako hiribilduaren menpekotasunetik at gelditu eta bailara izatetik hiribildua izatera iragan zelako, eta Probintziarentzat Batzar Nagusietako kide berri bat gehitu zelako eta, ondoren, Legazpiko herriaren etsenplua beste herri txiki batzuk ere jarraitu zutelako beren askatzea lortuz.
Honetarako, Gaztelako Hazienda Kontseiluak gure herrira bidali zuen epaile bat, Pedro Sanchez de Collado doktorea, eta honek lehenbizi Legazpiko Alkatea izendatu zuen (Martin de Zabaleta) eta udal ofizioak ere bai.
Epaile honek ere Legazpiko terminoen mugarritzea burutu zuen eta Legazpiko biztanleen errolda zehatza egin zuen, honela jakiteko legazpiarrek Felipe III erregeari zenbat diru ordaindu behar zioten. Guztira, marabedietan legazpiarrek 750.000 marabedi ordaindu behar izan zituzten.
Gainera, epaile honek agindu zion Segurako Alkateari legazpiarren aurkako auziei buruz ez jakiteko eta horiexek emateko Legazpiko Alkate berriari (agindu hau Segurako Alkateak, Juan Lopez de Beresiartu “gazteak” bete ez izanak bere atxiloketa eragin zuen).
Azkenik, tirabirak eman zituen beste ekintza bat izan zen Collado doktoreak bere egitekoa osorik betetzeko Gipuzkoako Batzar Nagusietan Legazpiko batzarkideari serlekua, abots eta botuarekin, eman behar ziola, baina hiribildu handiak (Segura, Tolosa, Ordizia eta Hondarribia) saiatu ziren ahal izan zituzten bitartekoak erabiliz eginkizun hau oztopatzen. Hala ere, Seguran 1608ko abenduaren 1ean egin zen Batzar Nagusian Legazpiko batzarkideari (Martin de Zabaletari) eserlekua eman citación.
Nondik zetorkion Legazpiri askatzeko grina hori? Legazpiko herriaren askatze honen zergatiak desberdinak izan ziren,esate baterako: Segurak Legazpiko biztanleen artean egiten zituen zergen banaketak, lurren jabetza eta ustiaketa auziak (Aiztondoak eta Goiburuak), Segurako Alkatea legazpiarren “justizia” izanik sortarazten zizkien kalte personal ta ekonomikoak, egin beharreko “Alardeak” hiribilduan bertan gauzatzeko Seguraren asmoak sortarazi zituen istiluak, kontrolatu beharreko pisu eta neurrien auziak, Felipe II erregearen hileta-elizkizunak, etab…; azken finean, nire ustez, herri gisa sentitzen zuten legazpiarrek beren bailara eta honela saiatu ziren XVI mendean ere -1538an eta 1564an- beren askatasuna lortzen, nahiz eta mende honetan ez zuten fruiturik izan.