‘Ekitaldiak’ ATAL-eko ARTXIBOA

Azaroak 27an hitzaldia. “Basogintza, abeltzaintza eta nekazaritza Legazpin aro berrian (XVI-XVIII mendeetan)”

Hitzaldia: “Basogintza, abeltzaintza eta nekazaritza Legazpin aro berrian (XVI-XVIII mendeetan)”
Hizlariak: Alvaro Aragon Ruano, historian doktorea, ikerlari eta irakaslea.
Eguna: Urriak 27a, osteguna
Ordua: 19:00
Tokia: Kultur Etxea

Oiartzuarra, 1969an jaioa 1992ean Deustoko Unibertsitatean Historian lizentziatua eta 200.ean Euskal Herriko Unibertsitatean Historian doktorea.

EHUko Ertaroa, Modernoa eta Amerikako Historia sailean lan egiten du eta iraskaslea da Gasteizko Filologia, Geografia eta Historia Fakultatean.

Eusko ikaskuntzan, Aranzadi Zientzi Elkartean eta Udako Euskal Unibertsitatean partaide da.

Argitaralpen ugari dauka, eta ezbairik gabe, bai  Aro Moderno bai Ertaroko Gipuzkoako basogintzaren gaian aditu handienetakoa dela esan beharra dago, landa eta itsas gaietan espezializatu delarik.

Bere argitaralpen ugariren artean, nabermentzekoak dira, basogintzari dagokionez, “El Bosque Guipuzkoano en la Edad Moderna, aprovechamiento, ordenamiento legal y conflictividad”, “Las comunidades de montes en Guipuzkoa en el tránsito del Medioevo a la Edad Moderna”, “La importancia de los montes comunales en el desarrollo de la sociedad urbana vasca en el transito del medioevo a ala modernidad (siglos XV y XVI)”, “Labores forestales en Gipuzkoa durante los siglos XVI-XVIII”, “La importancia de la madera en la tecnología medieval en Gipuzkoa”, etab.

Beste gaiei dagokienez, “La construcción naval en el País Vasco durante la Edad Media”, “El premio de la plata y la devaluación del vellón en Gipuzkoa en el siglo XVII”, lanak ere argitaratu ditu.

Azkenik, Aranzadi Zientzi Elkartearekin elkarlanean indusketa arkeologikoetan ere partaide dugu.

Alvaro Aragon Ruano -argazkia-

“Legazpiko basogintza, abeltzaintza eta nekazaritza Aro berrian zehar”

Aro Berrian zehar (XV.-XVIII. mendeen bitartean) Legazpik nekazaritza zein industria jarduerak konbinatu ditu, hori izan baita bere oparotasunaren gakoa. Dena dela, elkarbizitza aipatutako aroan ez zen batere erraza izan eta gatazkak nonahi aurki ditzakegu.

Hori ekidin ahal izateko bertako udal erakundeak behin eta berriz saiatu ziren alde guztien interesak zaintzen, dekretu edo ordenantzen bidez. Dena dela, kontutan izan behar dugu udalean aritzen zirenak beren interes propioak ere bazituztela eta, noski, besteen aurretik jarriko dituzte. Beraz, nekazaritza, abeltzaintza, basogintza edo burdingintzaren arteko iskanbilak ohikoak izan ziren garai honetan.

Hemeretzigarren mendea arte burdingintzaren interesak izan ziren nagusi, kontutan harturik bertako industriarik garrantzitsuena izan zela eta ia biztanle guztiak hortaz bizi zirela. Burdinolak su-egurraz hornitzeko bertako eta inguruko basoak behar beharrezkoak ziren. Baina burdingintza aritzen zirenen ahoak betetzeko jakiak behar ziren, eta horretarako ezinbestekoak ziren nekazaritza eta abeltzaintza. Hauek, ordea, larreak eta lur-soroak eratzeko lurrak behar zituzten, noski basoaren kalterako. Bestalde, nekazaritzaren eta abeltzaintzaren arteko elkarbizitza askotan zaila zen, abereak lur-soroetan sartu eta uztan jan eta deuseztatzen zituzten.

Hitzaldiaren zehar ikusiko dugu nola joan ziren aldatzen interesak, egoeraren arabera, eta momentu bakoitzean zer nolako erabakiak hartu ziren. 

2008 / 11 / 04

Ekitaldiak Iruzkinik ez

Urriak 30an hitzaldia. “Norteko trenaren eraikuntza Goierrin”

Hitzaldia: “Norteko trenaren eraikuntza Goierrin”
Hizlariak: Pello Joxe Aranburu eta Luis Mari Intza
Eguna: Urriak 30a, osteguna
Ordua: 19:00
Tokia: Brinkolako saloia

“Norteko Trenbidearen eraikuntza, ebaluaketa eta ondorioak Gipuzkoan”  izeneko bi liburuen egileak dira. Bigarrena, Otzaurtetik Igartzako zatiaren gainekoa, aurten argitaratu dute eta uztailean aurkeztu zuten Zegaman.

Pello Joxe Aranburu eta Luis Mari Intza

Liburu hauen egileak dira, besteak beste:

- 2008, “Norteko Trenbidearen eraikuntza, ebaluaketa eta ondorioak Gipuzkoan” - “La construcción, evaluación y consecuencias del Ferrocarril del Norte en Gipuzkoa”, II. liburukia. (P.J. Aranburu, L.M. Intza)

- 2007, Trenbideen eragina Zumarragan. (P.J. Aranburu, L.M. Intza).

- 2006, “Norteko Trenbidearen eraikuntza, ebaluaketa eta ondorioak Gipuzkoan” - “La construcción, evaluación y consecuencias del Ferrocarril del Norte en Gipuzkoa”, I. liburukia. (P.J. Aranburu, L.M. Intza)

- 2003, “Lazkaoko bi jauregietako 21 belaunaldiren apunte historikoak, 1335-1919″. (P.J. Aranburu)

-  2003, Ataungo ogibide historikoen: edo artzaintza, nekazaritza, basogintza, burdinola, errota, eraikuntza eta zerbitzuen kulturazko eragin nagusia bertako Etnosaren historian, XIV-XX mendeetan. (P.J. Aranburu)

- 2001, Alkiza auzo eta hiribilduaren azterketa historikoa (1348-1950). (P.J. Aranburu, A.Sorarrain)

- 1995, Juan Bautista Agirre Elola, 1742-1823, gizon eta apaiz eredugarri. (P.J. Aranburu)

Hona hemen, Goierriko Hitzan 2008ko uztailaren 19an argitaratu zen artikulua, azken argitalpenaren gainean.

OTZAURTETIK IGARTZARA
Estitxu imaz

Norteko Trenbidearen eraikuntza, ebaluaketa eta ondorioak Gipuzkoan II. liburukia idazteko Pello Joxe Aranburu eta Luis Mari Intzak erabilitako bibliografia eta informazio iturriak aztertuta «liburua oso ona dela ondorioztatzen dut». Hitz horiekin hasi zuen herenegun liburuaren aurkezpen ekitaldia Juan Karlos Morak, Zegamako historiari buruz liburua argitaratu zuen historialariak. Ondoren bi egileei eman zien hitza.

Pello Joxe Aranburu alkizarrak eta Luis Mari Intza Tolosan bizi den oñatiarrak Madril-Paris trenbidean egin zen azkeneko zatia, Otzaurte-Igartza, aztertu dute liburuki horretan. Duela bi urte Beasaindik Irunera arteko zatiaren liburua aurkeztu zuten. Pello Joxe Aranbururen hitzetan «aurreko liburua baino kasik garrantzitsuagoa izan da bigarren hau dokumentazioaren aldetik».

Liburuaren barruan Zegamako Oazurtza edo Tunel Handiko zatiak pisu berezia hartu du, tunel luzeena eta egiteko zailtasunik gehiena zuena izateagatik. Otzaurte-Igartza tarteak 38,30 kilometro zituen, eta horietatik 14,30 kilometro Zegaman bertan zeuden.

XIX. mende bukaera.
Norteko Trenbidearen eraikuntza 1858-1864 urteetan egin zen. Goierrin 1857. urtean Ataun zen herririk handiena 2.919 biztanlerekin. Zegamak orduan 1.891 biztanle zituen. Handik 3urtera, 1860an, berriz, 500 lagun gehiago bizi zen Zegaman. «Hor ikusten da trenaren eraikuntzak biztanle kopuruan izan zuen eragina», diote Aranburuk eta Intzak.

Garai hartan ez zen industria modernorik. Garraiobide berriak ari ziren eraikitzen, eta ez zen kotxerik ere. Jendea zalgurdietan ibiltzen zen. Aranbururen hitzetan «lehen autoak trenbidea eraiki zuten kontratistek ekarri zituzten».

Banketxe modernorik ere ez zegoen, ezta horrelako trenbide bat egin ahal izateko diru, gidaritza eta teknikarik ere. Horrela, Frantziako Pereire anaia kapitalistek jarri zuten nagusiki dirua.

Trenbidea eraikitzeko zenbat diru behar izan zen zehazki ez dakite, nahiz eta aurrekontu batzuk aurkitu. Aranburuk eta Intzak agertu dutenez dokumentatuta 36 milioi pezeta daude (garai hartan errealetan) baina Gipuzkoako zatia guztira 100 milioi pezeta kostatu zela uste dute. «Dena den kalkulu bat besterik ez da»

Madril eta Paris ahalik eta trazatu motzenetik lotzea zen trenbidea eraiki nahi zutenen interesa. Toki motzenetik eginez gero Gipuzkoa alde batera uzten zen, baina gipuzkoarrak interesatuta zeuden trenarekin. Trena Gipuzkoatik pasatzeko baldintza bat jarri zuten: oso epe motzean 35 milioi erreal biltzea (36.000 euro edo 6 milioi pezeta). Diputazioak eta baita apaizek ere, pulpitotik, ahalegin berezia egin zuten dirua biltzeko. Herriz herri egin zen bilketa. Zegaman, esaterako, 76.000 erreal bildu ziren, eta Beasainen 27.000 erreal.

Otzaurte-Beasain zatian 38,6 kilometro daude, baina Beasain-Irun zatia baino diru gehiago kostatu zen, gune menditsua, aldapatsua eta erreka askokoa baita. Eta horrek zailtasunak sortu zituen.

Langile kanpotar asko.
Trena eraikitzen langile ugari ibili zen, asko Frantziatik, Italiatik eta Errusiatik etorritakoak. Trenbidea egiten 6.000 lagun ibili zirela aipatu zuen Juan Carlos Mora historialariak. Aranburuk eta Intzak datu zehatzik ez dute lortu. Bi egileek langile asko etorri zela onartzen dute, «baina 6.000 esatea agian gehitxo esatea izango da».

Enpresa mordoa hasi zen lanak egiten, koordinaziorik gabe eraikitzen. Sociedad Geberal de Crédito Mobiliario Español enpresa kontzesionarioak kontratu guztiak eten zituen, eta beste enpresa bati eman zion lana, obra ez zutela aurreratzen ikusita. Lanean 100 kontratista, 48 hargin eta 30 itzain aritu ziren, besteak beste.

Oazurtza tunelaren ahoa 14.a da, 3 kilometrokoa. Tunela husteko, hau da, hondakinak goi aldera ateratzeko 12 tximini edo putzu egin behar izan zituzten. Putzu gehienak borobilak dira eta 3 metroko diametroa dute. Beste batzuk karratuak dira, besteak zirkularrak. Han daude oraindik.

Lur azpian lan egiten zuten langileek, hezetasun handia zegoen lekuan, eta asko hil ziren gaixotuta, besteak beste tuberkulosiak jota. Lan istripuak ere asko izaten ziren.

Bertan gaixotutako eta zauritutako langileak hartzeko Goierrin 4 ospitale egin zituzten. Saletxeak ere egin zituzten Zegaman bertan, langileek jan eta lo egin ahal izateko. Eta behin hiltzen zirenak ehorzteko hilerriak ere bai. Katolikoak zirenak herrietako hilerrietan luperatzen zituzten, eta katolikoak ez zirenak bestelako hilerrietan. Liburuaren egileen arabera Zegamako apeaderoan, tunelaren gainean, bazen hilerri bat.

Trenaren inaugurazioa 1864ko abuztuaren 15ean egin zuten Donostian, baina Gipuzkoako lanak benetan 1869an bukatu zituztela argitu dute Aranburuk eta Intzak.

Euren liburuan datu horiez gainera, beste hainbat data eta informazio, 30 planotik gora, argazkiak, ahozko testigantzak, trenbidearen eraikuntzarekin lotutako istorioak, bitxikeriak… bildu dituzte.

2008 / 10 / 09

Ekitaldiak Iruzkinik ez

Eta urriaren 12an, “Aizkorrin Barrena” mendi martxa.

Urriaren 12an, igandea, Legazpiko IV. Mendeurrenaren ekitaldien barruan, Euskal Herri mailako “Aizkorrin Barrena” mendi martxa izango da, Brinkolatik abiatuta.

Bi ibilbide izango dira, biak oso oso politak:
- luzea, (31 km) (gehiengo altuera, Aizkorritxo 1325 m);
- motza, (16 km) (gehiengo altuera, Katabera 1200 m).
Parte hartzeko 10 € (izena aurrez eman ezkero) edo 12 € (izena egunean bertan eman ezkero) ordaindu beharko dira.
Prezio horretan sartzen dira: kamixeta + edaria eta janaria + baso tolestagarri bat + diploma.

Izen-ematea honako leku hauetan egin daiteke: Armuño elkartea, Urbeltz taberna, Kiroldegia, Gaztetxea, Izadi-Zaleak edo, internetez, helbide honetan: www.izadi-zaleak.com/mendimartxa/

Ibilaldi luzearen irteera, goizeko 7etatik 7:30era izango da, eta ibilaldi motzaren irteera, goizeko 8etatik 9etara.

ETORRI TRENEZ!! Trenak doan izango dira Zumarragatik eta Legazpitik.
Trenaren orduak:
- Zumarragatik: 6:30 / 7:39 / 8:44 (Tren berezia)
- Legazpitik: 6:35 / 7:44 / 8:39
Bestela KOTXEA KONPARTITU!!! etxekoekin edo lagunekin.

Arratsaldean jai giroa izango da BRINKOLAN. Animatu eta etorri!!!
EMAN IZENA AURREZ. BIZIKI ESKERTUKO DUGU.

4-Mendi Martxa atalean, (goian ezkerrean) dago ibilbide eta mendi martxari buruzko informazio zehatza.

2008 / 10 / 05

Ekitaldiak Iruzkinik ez

Irailaren 12a, Askatasunaren Eguna

Irailaren 12an, orain dela 400 urte, Legazpik Segura hiribildutik askatzea lortu zuen borroka luze baten ondorioz. 2008. urtean, egun handi hura gogoratzeko ekitaldi hauek antolatu dira.

  • 12:00etan, Euskal Herria plazan, harrera Legazpira etorritako agintari guztiei.
  • 12:15etan, Udaletxeko Batzar Aretoan, agintarien hitzaldiak. Ondoren, opariak banatzea.
  • 12:45etan, Euskal Herria plazan, Askatasunaren Egunaren antzezpena, Domingo Agirre eskola publikoko haurren eskutik.
  • 13:15ean, Kultur Etxean, “Legazpi, 400 urtez aske” erakusketa zabaltzea.

 Askatasun egunerako kartela.

2008 / 09 / 04

Ekitaldiak Iruzkinik ez

“Legazpi, 400 urtez aske” erakusketa irailaren 12an zabalduko da

Askatasunaren Egunean, irailaren 12an, “Legazpi, 400 urtez aske” erakusketa zabalduko da Legazpiko Kultur Etxean. Urriaren 10era arte egongo da ikusgai, arratsaldeko 5′30etik 8:30era.Erakusketaren kartela
1608. urtea izan liteke konturatu gabe igaro litekeen urte bat, baina legazpiarrontzat ospatu beharreko urtea dugu, izan ere data hau izan baitzen Legazpi herria Segurako Hiribilduaren menpekotasunetik askatu zen urtea. Legazpiko harana bera Hiribildu bihurtu zen, Udal propioarekin eta Batzar Nagusietan eserleku propioarekin.

Bere hiribildutasun propioa lortzea ez zen izan Erregearen doaitzagarengatik, baizik eta Legazpik Erregeari titulu hori erosi zion, biztanle bakoitzeko 20 dukat eta bi eskribautzengatik 300 dukat ordainduz.

Gure herriak bere asmoa gauzatzearren zuzenki jo zuen Gaztelako Ogasun Kontseilura, zeinek egintza honetan ikusi zuen bide bat bere egoera ekonomiko txarra leuntzeko, aparteko diru kopuru on bat lortuz. Beraz, Legazpik honela lortu zuen aurreko mendean lortu ez zuen asmoa: Seguratik askatzea.

Pedro Sanchez Collado doktorea izan zen izendatua epaile gisa Legazpiren desanexioa lortzeko eta esan behar da gogotsu aritu zela bere eginkizunean askatasuna lortu arte.

Epaile honek izendatu zuen Legazpiko lehen Alkatea: Martin de Zabaleta, eta hauxe ere izan zen Legazpiko lehen Batzarkidea Gipuzkoako Batzar Nagusietan. Baita Collado doktoreak burutu zuen Legazpiren mugarritzea eta, era berean, Legazpiko biztanleen errolda zehatza egin zuen, honela jakiteko zenbat ordaindu behar zion Legazpik Felipe III. Erregeari.

Hala ere, epaile honi gehien kostatu zitzaiona izan zen Batzar Nagusietan eserlekua lortzea Legazpiko batzarkidearentzat, ze Hiribildu Handiek (Segura, Ordizia, Hondarribia eta Tolosa) kontra egin zioten asmo honi, jakinda bere menpeko lekuek ere bide berbera har zezaketela, beren estatus politikoa arriskuan jartzen zelarik.

Askatasun-gauzatze honetan Legazpiko herriak eduki zuen Crist—bal Ipe–arrietakoaren laguntza, zeina Urretxu eta Legazpiko bizilaguna baitzen, baita Kontadore Nagusia eta  Ogasun eta Erregeren Kontseiluetako batzarkidea.

Beraz, Legazpiko herria 1608an abiatu zen askatasun-bidetik eta bere exenplua Gipuzkoako beste herri batzuk jarraitu zuten, honela gure Probintziaren egoera politikoa aldaraziz.

2008 / 09 / 04

Ekitaldiak Iruzkinik ez

Irailaren 11n, bi historia-liburu aurkeztuko dira

Irailaren 11n, arratsaldeko 7etan, Legazpiko Kultur Etxean bi liburu aurkeztuko dira: “Historia eclesiástica de Legazpi” eta “Eliza Legazpiko historian“. Liburuen egilea Antonio Prada Santamaria da eta sustatzailea Burdinola Elkartea.

Lehenengo liburuan Antonio Pradak urteetan egindako ikerketa lana jasotzen da. Liburu trinkoa bezain mamitsua. Bigarren liburua, lehenengoaren laburpena da eta argazki ugariz osatua dago.
Eliza liburuen aurkezpenaren kartela

2008 / 09 / 03

Ekitaldiak Iruzkinik ez

Ekainak 26an hitzaldia. “Legazpi y los ferrones vascos”

Hitzaldia: “Legazpi y los ferrones vascos”
Eguna: Ekainak 26
Ordua: 19:00
Tokia: Kultur Etxea

José Antonio Azpiazu filosofian lizentziatua da eta antropologian doktorea, Julio Caro Barojaren zuzendaritzapean egindako tesiarekin.

XVI. mendean aditua da. Hiru hamarkada luzeetan Aro Modernoko euskaldunen bizimodua, ekonomia eta beste hainbat arlo ikertu ditu.

Jose Antonio Azpiazu

Hainbat urtez unibertsitate irakasle izan ondoren, gaur egun Nazioarteko Soziologia Juridikoaren Erakundeko argitalpen ataleko burua da. Erakundea antzinako Oñatiko unibertsitateko eraikinean dago.

50 artikulutik gora argitaratu ditu Euskal Herriko aldizkari espezializatuetan (Eusko Ikaskuntzako Cuadernos de sección-en, BRSBAP-en, Boletín de la Ciudad de San Sebastián-en, etab.) eta, horrez gain, 15 liburutik gora. Hori dela eta, Euskal Herriko Aro Modernoko Berankorreko espezialistatzat hartu beharra daukagu.

Argitaratutako liburuak:
Beste batzuekin:
- “Ferrerías en Legazpi”, Donostia 1980 (agortuta)
- “Antecedentes y primera época de Gaztañeta”, Donostia 1992,
Antonio de Gaztañeta - 1656-1728, Donostia.
- “Comercialización de los productos de Terranova”, Vitoria-Gasteiz 1992,
Balleneros vascos del siglo XVI, A. Azkarate, J.A. Hernandez eta J. Nuñezek editatua.

Bereak:
- “Sociedad y Vida social vasca en el siglo XVI. Mercaderes guipuzcoanos”,
1990, 2 ale., Donostia, Edit. G.K. “Documento” bilduma (agortuta).
- “Mujeres Vascas: Sumisión y Poder”, Donostia 1995, R&B (agortuta).
- “Esclavos y traficantes. Historias ocultas del País Vasco”,
Donostia 1997 (2. ed.), Ttarttalo.
- “Historia de un rapto”, Donostia 1999, Erein.
- “Arrasate/Mondragón: una historia de acero y armas”,
Donostia 1999,  Arrasateko Udala.
- “Un mercader en el reino de Felipe II: el eibarrés Martín López de Isasi”,
1999, Eibarko Udala.
- “Balleneros vascos en el Cantábrico”, Donostia, 2000 (2. ed.), Ttarttalo.
- “Picas vascas en Flandes. Historias de armas de Euskalerria”,
Donostia, 2002, Ttarttalo.
- “Historias de corsarios vascos. Entre el comercio y la piratería”.
Donostia 2004 (3. ed.), Ttarttalo.
- “Nuevas historias de corsarios vascos. Biografías y vivencias”,
Donostia 2005(2. ed.), Ttarttalo.
- “La historia desconocida del lino vasco”, Donostia 2006, Ttarttalo.
- “La empresa vasca de Terranova”, Donostia 2008, Ttarttalo.

Horrez gain, Oñatiko bi musikariren gaineko biografiak idatzi ditu:
− “Aita Madina”, (euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez argitaratua)
− “José de Azpiazu”, (euskaraz, gaztelaniaz eta frantsesez argitaratua)

2008 / 06 / 23

Ekitaldiak Iruzkinik ez

2008ko Armen Alardea badator

2008ko Armen Alardean parte hartzeko izena eman daiteke dagoeneko. Aurten, gainera, alardeak garrantzi berezia dauka, 400 urte betetzen baitira Seguratik askatu ginela. Alardearen gaia, hain zuzen, liskarraren arrazoietako bat zen, legazpiarrek ez baitzuten Segurara desfilatzera joan nahi izaten. Parte hartu nahi dutenek izena eman beharko dute honako taberna hauetako batean: Haizea (Bikuña), Mandiola (Plazaola) eta Goiherri (Urtatza-Egialde).

Bestetik, honako jantziak eraman beharko dira: alkandora txuria, mahoizko prakak, txapela beltza, gerriko beltza eta apreta beltzak, eta eskopeta. Ez da armen baimenik behar egun horretan.

http://video.google.com/videoplay?docid=303969562074476897

 

2008 / 06 / 07

Ekitaldiak Iruzkinik ez

Bi bideo berri ikusgai

Ikusgai daude dagoeneko bi ekitaldiren bideoak. Alde batetik, apirilean Asuncion Urzainquik egin zuen hitzaldia: “Legazpi, su nacimiento como entidad territorial” hitzaldiaren bideoa. Bestetik, Legazpiko jai nagusietan Bertso Olariek prestatu zuten saio musikatua: “400 urte hauetan Segura izan bagina, zer?“. Orri honetan bertan (beherago joan) edo “Agenda” atalean (goian ezkerrean) topatuko dituzu

2008 / 05 / 28

Ekitaldiak Iruzkinik ez

J.A. Azpiazuren hitzaldia hilabete atzeratu da

“Legazpi y los ferrones vascos” hitzaldia ekainaren 26an izango da, arratsaldeko 7etan, Kultur Etxean.

2008 / 05 / 22

Ekitaldiak Iruzkinik ez

Aurreko Sarrerak